Üniversite öğrencilerinin dijital ortamlarda doğru ve güvenli bilgi erişim, teyit ve paylaşım davranışları ölçeğinin geliştirilmesi
Abstract
Bu tezin amacı, internet kullanıcı grubu içinde önemli bir yer tutan üniversite
öğrencilerinin, dijital ortamlarda doğru ve güvenli bilgi erişim, teyit ve paylaşım
davranışlarına açıklık getirmek üzere bir ölçek geliştirilmesidir. Türkiye’de öğrenim
gören üniversite öğrencileri çalışma grubu olarak seçilmiştir. Ölçek verileri çevrimiçi ve
yüz yüze ortamda toplanmıştır. Verilerin analizi, SPSS 26.0 ve LISREL 8.80 programları
kullanılarak elde edilmiştir. Elde edilen verilerden ölçeğin psikometrik özelliklerini
ortaya çıkarmak için Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA), Doğrulayıcı Faktör Analizi
(DFA), Cronbach alpha güvenirlik analizi, birleşik güvenirlik ve test tekrar test
güvenirliği hesaplanmıştır. Verilerin faktör analizine uygun olduğu tespit edilmiş olup
analizler gerçekleştirilmiştir. Analizlerde AFA sonucunda ölçekte bulunan 72 maddenin
32 tanesinin faktör yükü .30’un altında kaldığı için ölçekten çıkarılmıştır. Kalan 40
maddede yer alan erişim alt boyutundaki maddelerin faktör yükleri .361 ve .704 arasında,
teyit alt boyutunda yer alan maddelerin faktör yükleri .364 ile .605 arasında ve paylaşım
alt boyutunda yer alan maddeler faktör yükleri ise .301 ile .677 arasında değişmektedir.
DFA ile ölçeğe ilişkin uyum indeksi değerleri χ2/sd=2,34, GFI=.91, AGFI=.88, CFI=.97,
NFI=.95, NNFI=.96, IFI=.97, RMSEA=.047, SRMR=.058, PNFI=.80 ve PGFI=.64
olarak hesaplanmıştır. DFA sonucunda oluşan üç faktörlü yapı için t-testi değerlerinin
erişim alt boyutu için 6.43 ile 20.50, teyit alt boyutu için 6.03 ile 27.72 ve paylaşım
davranışı alt boyutu için 7 ile 24.17 arasında değişmektedir. Ölçekten elde edilen
ölçümlerin güvenirliği için testler uygulanmıştır. Bu kapsamda ilk olarak Cronbach Alfa
güvenirlik katsayıları, erişim alt boyutu için .760, teyit alt boyutu için .749, paylaşım
davranışı alt boyutu için .862 ve ölçeğin tamamı için ise .829, olarak bulunmuştur. Bileşik
güvenirlik katsayısı, DFA’dan elde edilen faktör yükleri ve hata varyansı değerlerine
dayalı olarak hesaplanmış olup, erişim alt boyutu için .727, teyit alt boyutu için .792,
paylaşım davranışı alt boyutu için .731 ve ölçeğin tamamı için ise .852 olarak
hesaplanmıştır. Test-tekrar test güvenirlik katsayıları ise erişim alt boyutu için .804, teyit
alt boyutu için .908, paylaşım davranışı alt boyutu için .896 ve ölçeğin tamamı için .891
olarak hesaplanmıştır. Analizler sonucunda ölçeğin 36’sı olumlu, 4’ü olumsuz olmak
üzere 40 maddeden ve erişim, teyit ve paylaşım davranışları şeklinde 3 boyuttan oluştuğu
görülmüştür. 5’li Likert tipinde hazırlanan bu ölçek “Her zaman (5)”, “Sıklıkla (4)”,
“Bazen (3)”, “Nadiren (2)” ve “Hiçbir zaman (1)” şeklinde puanlanmıştır. Erişim
boyutunda 10, teyit boyutunda 8 ve paylaşım davranışı boyutunda 22 madde
bulunmaktadır. Alınabilecek en düşük ve en yüksek puanlar erişim boyutu için 10-50,
teyit boyutu için 8-40 ve paylaşım boyutu için 22-110 arasında değişmektedir. Ölçeğin
tamamından ise, 40 ile 200 arasında puan alınabilmektedir. Ölçeğin alt boyutlarından ve
tamamından alınan puanların yükselmesi, öğrencilerin ilgili boyuta yönelik algılarının
yüksek düzeyde olduğu anlamına gelmektedir. The aim of this thesis is to develop a scale to clarify the accurate and safe
information access, confirmation and sharing behaviors of the university students, who
take an important part among the internet user group, in digital platforms. The university
students who have been studying in Turkey were chosen as a study group. The scale data
were collected in an online and a face-to-face environment. The analysis of the data was
obtained by using the SPSS 26.0 and LISREL 8.80 programs. Exploratory Factor
Analysis (EFA), Confirmatory Factor Analysis (CFA), Cronbach’s Alpha reliability
analysis, composite reliability and test-retest reliability were calculated to reveal the
psychometric properties of the scale from the data obtained. It was determined that the
data were suitable for a factor analysis and analyses were carried out. In the analyses, as
a result of EFA, 32 of the 72 items in the scale were removed from the scale as the factor
load remained below .30. The factor loads of the items in the access sub-dimension in the
remaining 40 items vary between .361 and .704, the factor loads of the items in the
confirmation sub-dimension vary between .364 and .605, and the factor loads of the items
in the sharing sub-dimension vary between .301 and .677. The fit index values regarding
the CFA and the scale were calculated as χ2/sd=2.34, GFI=.91, AGFI=.88, CFI=.97,
NFI=.95, NNFI=.96, IFI=.97, RMSEA=.047, SRMR=.058, PNFI=.80 and PGFI=.64.
The t-test values for the three-factor structure which were formed as a result of CFA range
from 6.43 to 20.50 for the access sub-dimension, between 6.03 and 27.72 for the
confirmation sub-dimension, and between 7 and 24.17 for the sharing behavior sub-
dimension. Tests were applied for the reliability of the measurements obtained from the
scale. In this context, firstly, the Cronbach’s Alpha reliability coefficients were found as
.760, for the access sub-dimension, .749 for the confirmation sub-dimension, .862 for the
sharing behavior sub-dimension, and .829 for the whole scale. The composite reliability
coefficient was calculated by being based on the factor loads and error variance values
obtained from the CFA, and it was calculated as .727 for the access sub-dimension, .792
for the confirmation sub-dimension, .731 for the sharing behavior sub-dimension, and
.852 for the whole scale. The test-retest reliability coefficients were calculated as .804 for
the access sub-dimension, .908 for the confirmation sub-dimension, .896 for the sharing
behavior sub-dimension, and .891 for the whole scale. As a result of the analyses, it was
seen that the scale consisted of 40 items, 36 of which were positive, 4 of which were
negative, and the 3 dimensions as access, confirmation and sharing behaviors. This 5point
Likert-type scale was scored as “Always (5)”, “Often (4)”, “Sometimes (3)”,
“Rarely (2)” and “Never (1)”. There are 10 items in the access dimension, 8 items in the
confirmation dimension, and 22 items in the sharing behavior dimension. The lowest and
the highest scores that can be obtained range from 10 to 50 for the access dimension, 8 to
40 for the confirmation dimension, and 22 to 110 for the sharing dimension. The score
between 40 and 200 can be obtained from the whole scale. An increase in the scores
obtained from the sub-dimensions and the whole scale means that the students'
perceptions of the related dimension are at a high level.
Collections
- Tez Koleksiyonu [1162]